The Edinburgh Derby

“Tell all the Hearts you know, Wallace Mercer is dead an we’re no”, schreeuwden fans van Hibs op Tynecastle tijdens de Edinburgh Derby van 28 januari 2006. De Hi-Bees riepen het zo hard, dat het boven de minuut applaus uitstijgt. Deze minuut applaus was bedoeld om ex-Heartsvoorzitter Mercer te herdenken, die een week eerder is overleden. De fans van Hibernian hebben hier echter geen boodschap aan en gaan ook nog eens met hun rug naar het veld staan. Disrespectvol? Ja. Begrijpelijk? Stiekem wel een beetje. Wallace Mercer was namelijk niet alleen van 1981 tot 1994 voorzitter van Hearts, hij probeerde in 1990 Hibernian over te kopen om de club te laten verdwijnen. Officieel was zijn plan om te fuseren om zo tot een grote club uit Edinburgh te komen, met als doel met die club te kunnen concurreren met de twee clubs uit Glasgow. In de praktijk zou het er echter gewoon op neer komen dat Hibs zou verdwijnen na 115 jaar voetbal. De nieuwe club zou namelijk Heart of Midlothian heten en op Tynecastle spelen.

Behalve de fans gedroegen ook de spelers van Hibs zich erg “disrespectful”, volgens de Schotse tabloids die de dag erop verschenen. In plaats van te klappen voor de overledene stonden ze met hun armen over elkaar glazig te kijken. Toenmalig manager Tony Mowbray ontkende echter dat dit het geval was. Overigens is de “fusie” die Mercer voor ogen had nooit doorgegaan. Hij slaagde er namelijk niet in om een meerderheidsbelang in Hibs te krijgen, uiteindelijk kwam hij 10% tekort. De reden was een enorme mobilisatie van alle fans van Hibernian in Schotland. Er werd een grote campagne opgericht “Save Our Hibs”, die ervoor moest zorgen dat Mercer niet een meerderheidsbelang kon krijgen. Zelfs spelers en fans van Hearts steunden dit initiatief, want die waren bang dat ook hun club onder de fusie zou lijden. Ondanks het mislukken van het plan bleef Mercer gehaat en kreeg hij regelmatig hate-mail en doodsbedreigingen van fans van Hibernian.

De Edinburgh derby bleef dus bestaan en dat is maar goed ook, want buiten de Old Firm is er geen wedstrijd die meer beladen is in Schotland dan deze pot voetbal. Goed, een Aberdeen v Rangers is sinds een jaar of dertig ook geen gewone wedstrijd meer, maar kan qua historie nog lang niet tippen aan deze derby. De clubs zijn ook opvallend gewaagd aan elkaar. Hearts werd in 1874 opgericht, terwijl Hibernian een jaar later het levenslicht zag. Beide clubs pakten viermaal de landstitel. In beker zit er wel een verschil, want Hearts won zevenmaal de Scottish Cup, tegenover Hibs tweemaal. De League Cup won Hearts ook vaker, viermaal, terwijl Hibernian genoegen moest nemen met drie League Cups. Hearts heeft dus meer prijzen gewonnen, maar Hibs kan hier tegenover zetten dat ze de eerste Schotse club in de Europa Cup waren en de grootste derbyoverwinning (0-7 op Tynecastle) staat ook op naam van de groene club.

Opvallend is de gelijkenis met die andere grote derby in Schotland, de Old Firm. Waar Celtic zijn eerste wedstrijd tegen de grote rivaal Rangers speelde, was de eerste wedstrijd van Hibernian tegen Hearts. In het begin waren beide clubs ook erg close met elkaar, net zoals de twee uit Glasgow. Hibernian was namelijk, in tegenstelling tot Celtic, een club die een sektarische politiek voerde. Alleen katholieken waren welkom bij de club. Dit zorgde ervoor dat de Schotse bond de club niet erkende als een Schotse club. Andere clubs werd dan ook gewaarschuwd niet tegen ze te spelen, en er werd zelfs gedreigd met sancties voor clubs die dat wel deden. Hearts trok zich daar niets van aan en op Eerste Kerstdag 1875 speelden beide clubs hun eerste derby tegen elkaar. Hearts won met 1-0 en sancties zijn er nooit gekomen, mede doordat Hearts al een erg grote club was die men niet durfde aan te pakken.

Het jaar erop werd Hibernian toch erkend en de clubs speelden met enige regelmaat wedstrijden tegen elkaar, hetzij vriendschappelijk of voor de Edinburgh Cup. Hearts was meestal de bovenliggende partij en van enige rivaliteit was nog geen sprake. Dat veranderde in 1878, toen beide clubs tegenover elkaar stonden in de finale van de Edinburgh Cup (er was nog geen competitievoetbal, dus dit was een erg belangrijke beker). Doordat de finales nog niet met verlengingen of strafschoppen werden beslist als het na negentig minuten gelijk stond kon het gebeuren dat er replays nodig waren. Dat was bij deze finale ook het geval en van begin februari tot eind april namen beide clubs het tegen elkaar op om te bepalen wie de beker zou winnen. Telkens eindigde het gelijk en pas bij de vijfde finale won er een club. Hearts won de beker, maar relletje op en naast het veld hadden de goede sfeer tussen beide clubs danig verziekt. Ineens was de sympathie van Hearts richting Hibs over en waren het die “Ieren”.

In die dagen was Hibernian ook erg Iers. De club was opgericht in een deel van Edinburgh dat bekend stond als “Little Ireland”, de spelers waren allemaal katholieken met Ierse roots, de clubkleuren waren groen-wit, het clublogo was de harp (een oud Iers instrument) en de naam Hibernian was afgeleid van ”Hibernia”, de Romeinse naam voor Ierland. Om het helemaal af te maken had de club ook een motto dat niets aan de verbeelding overliet, namelijk “Erin Go Bragh”, Gaelic voor “Ireland For Ever”. Pas na de herstart in 1891 (in 1890 ging de club namelijk failliet) mocht iedereen, ongeacht geloof, lid worden van de club. Iets dat ervoor zorgde dat Hibernian echt de club van de wijk Leith werd, in plaats van een club voor de katholieken van die wijk. Het initiatief van de oprichters van Hibernian zorgde overigens overal in Schotland voor clubs met een Ierse achtergrond. De twee bekendste clubs met Ierse oprichters zijn Dundee United en natuurlijk Celtic. De clubs zorgden ervoor dat de Ierse immigranten (vaak behorend tot de armste bevolkingsgroep) ergens trots op konden zijn en ze brachten ook geld in het laatje, dat terugvloeide naar de Ierse gemeenschap.

Bij Hearts was er frustratie dat ze door deze immigrantenclub werden dwarsgezeten. Hearts was namelijk de club van het establishment. Alleen de volledige naam al, Heart of Midlothian, moest genoeg zijn om potentiële tegenstander ineen te doen krimpen. Als je dieper gaat graven is de naam helemaal niet zo bijzonder, want het is vernoemd naar een oude gevangenis op de “Royal Mile”. Deze gevangenis inspireerde Sir Walter Scott weer tot het schrijven van een boek met de naam Heart of Midlothian. Een dansclub in Edinburgh nam de naam dan weer over van het boek, waardoor er al drie betekenissen waren voor de naam. In deze dansclub kwamen regelmatig een aantal mannen bijeen die het wel mooi vonden om te gaan voetballen. Over een naam hoefde niet lang te worden nagedacht, want Heart of Midlothian Football Club leek ze wel wat. Als logo werd gekozen voor het stenen hart dat destijds, en tegenwoordig nog steeds, te vinden is op de Royal Mile. Dat hart is namelijk een gedenkteken op de plek waar ooit de gevangenis stond. Het schijnt geluk te brengen om er op te spugen, iets dat fans van Hibernian natuurlijk graag doen.

Al na drie jaar was het dus duidelijk dat beide clubs zouden gaan strijden om de heerschappij van Edinburgh. Dat werd een in 1879, een jaar na die vijf finalewedstrijden, helemaal duidelijk. Hibernian won toen namelijk voor het eerst de Edinburgh Cup. In de finale werd er gewonnen van, geen verrassing, Hearts. Bij Hearts werd het nog afgedaan als een incident, maar toen het jaar erop opnieuw de beker naar Hibernian ging en in 1881 opnieuw, was het genoeg geweest. Hearts diende een klacht in bij de Schotse bond om te klagen over het ruwe spel van de spelers van Hibernian. Verder stond er in de officiële klacht dat de spelers van Hearts zich geïntimideerd voelden door de fans van Hibernian die, volgens het document, ongeletterd en ruw waren. Conclusie van de klacht was dat het bestuur van Hearts voorstelde om Hibernian te verbannen uit de FA van Edinburgh, waardoor Hibernian geen officiële wedstrijden zou kunnen spelen. Het spande erom, want Hearts had een flinke vinger in de pap bij de commissie die deze zaak moest behandelen, maar uiteindelijk mocht Hibernian blijven. De verhoudingen waren vanaf nu echter helemaal verziekt.

De wraak voor Hibernian zou echter zoet zijn, want in 1887 waren het de Hi-Bees die als eerste een belangrijke landelijk prijs wonnen. De competitie zou pas in 1890 beginnen, vandaar dat de Scottish Cup de heilige graal was. De eerste dertien jaar was deze beker gewonnen door clubs uit Glasgow en omgeving dat veel meer een voetbalgebied was dan het wat chiquere Edinburgh. Dumbarton (dat vier jaar eerder de beker nog had gewonnen en drie jaar later de eerste Schotse titel zou pakken) was dan ook zwaar favoriet, toen ze het in de finale moesten opnemen tegen Hibernian. Saillant detail is dat in de derde ronde Hibernian op Easter Road tegenover Hearts stond en met maar liefst 5-1 won. Ondanks de rol als underdog stuntte de club uit Edinburgh stuntte en won met 2-1 van Dumbarton. Het was niet alleen een overwinning voor Edinburgh, maar ook voor de Ierse gemeenschap in Schotland. Hibernian ging dan ook op tournee en kwam de beker showen in het stukje Schotland waar de meeste Ierse immigranten woonden: Oost-Glasgow. Na afloop van het feest gaf een van de bestuursleden aan dat hij het onbegrijpelijk vond dat er geen Ierse club in Glasgow was. Had hij dat maar nooit gezegd, zullen veel Hi-Bees denken.

De opmerking van de official werd namelijk erg serieus genomen en niet veel later werd Celtic opgericht. Celtic werd eigenlijk een soort kopie van Hibernian, met groen-witte kleuren, de Shamrock (een Iers symbool) als logo en een Ierse naam. Enig verschil was dat de club voor iedereen toegankelijk was, dus ook protestanten. Voor de eerste wedstrijd, tegen de Rangers, had Celtic niet genoeg spelers en leenden ze er vijf van Hibernian. Deze bevielen erg goed en Celtic, dat al snel een grotere achterban (en dus geld) had dan de Hibs, nam ze meteen definitief over. Dit zorgde voor een enorm kwaliteitsverlies bij Hibernian en drie succesloze jaren later ging de club failliet. Waar iedereen op het moment van de bekerwinst dacht dat Hibernian een serieuze aanval op de clubs uit Glasgow en omgeving kon doen, was de bekerwinst indirect de doodsteek voor de club. In 1891 werd de club opnieuw opgericht en, in navolging van Celtic, voor iedereen opgesteld. Het sektarische element was dus verdwenen, maar dé club van Edinburgh waren ze niet meer. Waar Hibernian in de tweede divisie ronddobberde in 1891 won Hearts zijn eerste Scottish Cup.

Na een aantal jaar herstelde Hibernian zich en in 1896 stonden ze voor de tweede maal in de geschiedenis in de bekerfinale. De tegenstander van die dag stond ook voor de tweede maal in de finale en luisterde naar de naam Heart of Midlothian… De Schotse FA besloot om de Cup Final voor deze keer, en tot de dag van vandaag de enige keer, niet in Glasgow te laten plaatsvinden. In een neutraal stadion in Edinburgh, Logie Green, zou de finale plaatsvinden. Qua belangen is dit tot op de dag van vandaag de belangrijkste Edinburgh Derby die ooit gespeeld is. Nooit meer hebben de clubs tegenover elkaar gestaan in de finale van de beker en daarom blijft de finale van 1896 de belangrijkste derby uit de historie. Hearts won met 3-1 en deze uitslag en finale wordt nog wel eens bezongen op de tribunes van Tynecastle als Hibernian op bezoek komt. Hearts stond in die tijd bekend als de sterkste club van Edinburgh en behield deze titel door deze overwinning.

De beker is sowieso iets dat heel erg leeft onder de fans van beide clubs. Hibernian heeft namelijk weinig succes behaald in deze competitie. Qua titels staan beide clubs gelijk en daarmee kunnen beide supportersgroepen elkaar niet mee aftroeven, maar het falen van de Hi-Bees in de Scottish Cup is een dankbaar onderwerp van spot. In 1902 won Hibernian namelijk zijn tweede en tevens laatste beker. Het is dus nu al 106 jaar geleden dat Hibernian de beker won en dat wordt ze iedere derby weer ingewreven. Het zuurste voor de fans is dat er in 2006 een uitstekende kans was om die “jinx” eindelijk te doorbreken. Gretna had namelijk de finale gehaald en als Second Division team waren die natuurlijk geen favoriet. Hibernian stond in de andere halve finale en moest uitgerekend tegen Hearts. De winnaar van deze wedstrijd was eigenlijk zo goed als zeker van de beker. Voor Hibs was het van levensbelang om die te winnen om eindelijk van die spreekkoren af te zijn, terwijl de fans van Hearts de winst in deze wedstrijd vooral belangrijk vonden zodat ze nog langer door konden gaan met het treiteren van de Hi-Bees. Hearts was destijds nog een erg goede ploeg, die het jaar erop zelfs tweede zou worden in de SPL. Het werd uiteindelijk 4-0 voor Hearts en de Hi-Bees hadden het de volgende dag zwaar op het werk.

Aan de andere kant hebben de Hi-Bees ook enkele stokpaardjes die ze graag tevoorschijn halen als de derby in aantocht is. De grootste overwinning ooit in een Edinburgh Derby staat op naam van Hibernian. Voor de Millenniumwisseling was het traditie om op Nieuwjaarsdag zowel de Edinburgh Derby als de Old Firm te spelen, de zogenaamde “Ne’erday” wedstrijden. In 1973 stond er dus ook een op het programma. Hibernian deed het goed in de competitie en stond op een nette tweede plek, achter het ongenaakbare Celtic van Jock Stein. Met veel vertrouwen werd dus de reis naar Tynecastle gemaakt, waar de wedstrijd gespeeld zou worden. Hibernian had namelijk een uitstekende staat van dienst in Ne’erday wedstrijden. Van 1966 tot 1986 zou er geen enkele verloren worden. Ook deze dag niet, een wedstrijd die onder de Hi-Bees bekend staat als "Greatest Game in History". Hearts werd namelijk vernietigd en na negentig minuten stond het 0-7. In 2003 stond er opnieuw een Edinburgh Derby op het programma en de aanvoerder van Hibernian had speciaal voor deze gelegenheid 1973 in zijn kapsel geschoren. De hint werd door de Jambos begrepen en Murray kreeg allerlei rotzooi naar zich toegegooid, waaronder een fles die hem bijna raakte.

Waar Murray sinds die dag een held is onder de fans van Hibernian, hebben de Jambos natuurlijk ook hun favorieten. De grootste van allemaal is John Robertson, een spits met de bijnaam “The Hammer of Hibs”. Deze Robertson stond van 1983 tot 1998 onder contract bij Hearts en scoorde maar liefst 27 doelpunten in Edinburgh Derbies. Een gigantisch aantal als je beseft dat de nummers twee van deze lijst Bobby Walker (Hearts) en Gordon Smith (Hibs) er allebei vijftien maakten. Het meest ironische aan de karrenvracht doelpunten van Robertson is dat hij in zijn jeugd fan was van Hibernian. Op zijn vijftiende mocht hij eindelijk bij zijn favoriete club op proef. Helaas voor de jonge John Robertson was niet iedereen overtuigd van zijn kwaliteiten en moest hij nogmaals op proef komen. Ook werd hij gedwongen om meteen een waardeloos contract te tekenen, iets dat hij weigerde zonder eerst te hebben overlegd met zijn vader. Robertson kon meteen vertrekken en ging uiteindelijk bij Hearts spelen, waar hij uitgroeide tot de beste spits die de club ooit heeft gehad. En bijna iedere derby scoorde hij opnieuw, tot afgrijzen van de mensen die hem destijds afwijzen. Een van de grootste fouten die Hibernian ooit heeft gemaakt.

Tot slot wat statistieken voor de liefhebber. Er zijn tot de dag van vandaag 292 Edinburgh Derbies gespeeld, waarvan Hearts er 128 won, Hibernian 82 en er ook 82 gelijk eindigden. Opvallend is dat Hibernian het liefst de derbies op nieuwjaarsdag weer terug heeft, want van de 88 Ne’erdag derbies won Hibernian er 31 tegenover 28 voor Hearts. De best bezochte Edinburgh Derby was die van 2 januari 1950, toen 65.860 mensen naar Easter Road kwamen. Dit aantal is tevens het grootste aantal mensen in Schotland dat een voetbalwedstrijd bezocht buiten Glasgow. De grootste overwinning van Hibs is de 0-7, terwijl Hearts daar een 5-0 overwinning tegenover kan zetten. De meest doelpuntrijke versie van deze wedstrijd was in 1935, toen Hearts met maar liefst 8-3 won van zijn stadsgenoot. Persoonlijk vind ik de meest opvallende statistiek dat geen van beide clubs er ooit in geslaagd is vier competitiewedstrijden tegen de rivaal in een seizoen te winnen. Sinds 1975, toen de SPL er kwam met het kleine aantal teams, spelen de clubs op het hoogste niveau viermaal tegen elkaar. Hibernian won eenmaal drie wedstrijden en verloor de vierde (in 1994-1995), terwijl Hearts er bijna wel in slaagde om de rivaal viermaal een hak te zetten. In zowel 1996-1997 en 2006-2007 wonnen de Jambos drie wedstrijden en speelden er eentje gelijk. Misschien dat dit jaar een van de clubs het wel kan gaan doen. Het zou een historische prestatie zijn, die in de analen van deze roemrijke wedstrijd kan worden bijgeschreven.